COV - Trong kỷ nguyên số hóa hiện nay, việc bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh trên không gian mạng đang trở thành một vấn đề nóng bỏng và cấp thiết. Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng trực tuyến đã tạo ra nhiều cơ hội cho việc phát hành và tiếp cận các tác phẩm điện ảnh, nhưng cũng đồng thời làm gia tăng nguy cơ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong kỷ nguyên số hóa hiện nay, việc bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh trên không gian mạng đang trở thành một vấn đề nóng bỏng và cấp thiết. Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng trực tuyến đã tạo ra nhiều cơ hội cho việc phát hành và tiếp cận các tác phẩm điện ảnh, nhưng cũng đồng thời làm gia tăng nguy cơ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Vậy quy định của pháp luật như thế nào về vấn đề này?
1. Chủ thể của quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh trên không gian mạng
Tác giả:
Theo quy định tại Điều 12a Luật sở hữu trí tuệ hiện hành tác giả là người trực tiếp sáng tạo tác phẩm. Trong trường hợp có từ hai người trở lên cùng trực tiếp sáng tạo tác phẩm với chủ ý là sự đóng góp của họ được kết hợp thành một tổng thể hoàn chỉnh thì người đó là đồng tác giả. Để được công nhận là tác giả của tác phẩm điện ảnh và được pháp luật bảo hộ thì chủ thể phải đáp ứng các tiêu chí sau:
- Cá nhân hoặc nhóm cá nhân trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm. Hoạt động sáng tạo của chủ thể chính là sự lao động trí tuệ để tạo ra những tác phẩm với những hình thức nhất định, có tính độc lập tương đối thể hiện được tính mới về nội dung, ý tưởng hay cách thức thể hiện tác phẩm điện ảnh.
- Xuất phát từ đặc điểm riêng biệt của loại hình tác phẩm điện ảnh, chủ thể tham gia vào quá trình tạo nên tác phẩm rất đa dạng. Khoản 1 Điều 21 Luật sở hữu trí tuệ chủ thể được hưởng quyền tác giả bao gồm: biên kịch, đạo diễn, quay phim, dựng phim, sáng tác âm nhạc,…Tất cả những đối tượng này đều có sự đóng góp riêng phù hợp với đặc thù việc đảm nhận, sáng tạo ra tác phẩm nên không thể thiếu trong suốt quá trình tạo nên một tác phẩm điện ảnh hoàn chỉnh.
Chủ sở hữu quyền tác giả:
Theo điều 13 Luật sở hữu trí tuệ thì Chủ sở hữu quyền tác giả là cá nhân, tổ chức nắm giữ một hoặc một số hoặc toàn bộ các quyền tài sản liên quan đến một tác phẩm được thừa nhận dù họ là người trực tiếp hoặc không trực tiếp tạo ra tác phẩm đó. Bao gồm hai nhóm:
- Nhóm Chủ sở hữu quyền tác giả đồng thời là tác giả. Ở đây chủ thể là cá nhân, tổ chức sử dụng thời gian, tài chính, cơ sở vật chất kỹ thuật của mình để sáng tạo ra tác phẩm điện ảnh.
- Nhóm chủ sở hữu quyền tác giả không đồng thời là tác giả. Theo đó, chủ sở hữu quyền tác giả là tổ chức, cá nhân giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc ký hợp đồng với tác giả.
2. Giải quyết tranh chấp trong việc bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh trên không gian mạng
Hiện nay, có rất nhiều những loại tranh chấp về quyền tác giả và Nghị định 17/2023/NĐ-CP cũng đã liệt kê một cách cụ thể và chi tiết tại Điều 62 Nghị định này, tuy nhiên, đối với những hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh trên không gian mạng hiện nay thì loại tranh chấp phổ biến nhất là tranh chấp phât sinh do hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Căn cứ theo Điều 200 Luật sở hữu trí tuệ thì đối với tranh chấp này thẩm quyền xử lý sẽ thuộc về cơ quan như: các cơ quan Tòa án, Thanh tra, Quản lý thị trường, Hải quan, Công an, Ủy ban nhân dân các cấp có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm.
Đối với việc áp dụng biện pháp dân sự hoặ hình sự thẩm quyền sẽ thuộc về tòa án. Đối với việc áp dụng biện pháp hành chính sẽ thuộc thẩm quyền của các cơ quan Thanh tra, Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Ủy ban nhân dân các cấp. Và việc áp dụng biện pháp kiểm soát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ sẽ thuộc thẩm quyền của cơ quan hải quan.
Theo đó giải quyết tranh chấp quyền tác giả bằng biện pháp hòa giải, thương lượng: khi bị xâm phạm về quyền và lợi ích đối với quyền tác giả, bên bị xâm phạm có quyền yêu cầu bên xâm phạm chấm dứt các hành vi vi phạm và bồi thường các khoản phạt do hành vi xâm phạm gây ra. Giải quyết bằng việc khởi kiện ra tòa án diễn ra khi hai bên không thể thươn lượng hòa giải.
3. Thực trạng một số hành vi xâm phạm hiện nay
Người dùng internet thường có một tam lý thay vì trả tiền để có thể thưởng thức những bộ phim chất lượng được công chiếu ngoài rạp phim hay trên các nền tảng dịch vụ trực tuyến có trả phí thì lại lựa chọn cách “xem chùa, xem lậu”. Chính điều này vô hình chung đã tiếp tay cho những hành vi xâm phạm đến quyền tác giả.
Những hành vi livesteam trên facebook, youtube, review phim đây là hình thức cắt ghép nhỏ các đoạn phim, lồng tiếng cho đoạn video tầm 5-7 phút hoặc có thể dài hơn. Hình thức này cũng chiếm một lượng lớn đông đảo người dùng internet lựa chọn xem.
Cuối tháng 6/2020 nhiều website vi phạm bản quyền như phimmoi.net, dongphim.net,… dã chính thức bị chặn tại Việt Nam theo yêu cầu của cơ quan chức năng. Kể từ thời điểm bị chặn, chủ các trang web này đã liên tục đổi phó bằng cách thay đổi tên miền nhằm qua mặt cơ quan chức năng. Do đó, Cơ quan có thẩm quyền khuyến khích việc các chủ thể bị xâm phạm quyền liên tiếng tố giác tội phạm.