Quyết tâm thiết lập kỷ cương bản quyền trên môi trường số

COV -Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện các giải pháp đột phá trong việc triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ

Công điện số 38/CĐ-TTg đã thể hiện quyết tâm rất rõ của Chính phủ trong việc lập lại trật tự đối với thị trường nội dung số và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Trong bối cảnh hành vi vi phạm bản quyền đang dịch chuyển mạnh lên môi trường internet, mạng xã hội, nền tảng xuyên biên giới và các ứng dụng số. Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/05/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã khẩn trương ban hành Kế hoạch số 2545/KH-BVHTTDL ngày 08/05/2026 và công văn số 2560/BVHTTDL-BQTG ngày 09/05/2026 gửi các Sở Văn hóa và Thể thao/ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố nhằm cụ thể hóa các mục tiêu và nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, Bộ đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan như Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ để tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số.

Cùng với đó, Bộ đã tổ chức đoàn kiểm tra việc chấp hành pháp luật tại các lĩnh vực trọng điểm như: chương trình máy tính, điện ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử trên môi trường mạng.

Song song với đó, Bộ đã giao các đơn vị chức năng triển khai ngăn chặn các trang web vi phạm. Trong tuần đầu thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg, đã ngăn chặn hơn 50 trang web vi phạm, hàng trăm trang web vi phạm tự động đóng web.

Bộ đã đề nghị các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân rà soát, đảm bảo tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ, không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền, không khai thác, sử dụng trái phép quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng.

Một trọng tâm rất quan trọng là ứng dụng công nghệ trong phát hiện và xử lý vi phạm. Bộ đã chỉ đạo các đơn vị đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin để theo dõi, phát hiện nhanh, xử lý sớm và ngăn chặn tái phạm trên không gian mạng trong thời gian tới. Việc thu thập chứng cứ điện tử cũng sẽ được chuẩn hóa để phục vụ công tác xử lý hiệu quả hơn.

Thực tế hiện nay, thói quen sử dụng nội dung miễn phí vẫn còn phổ biến, vô hình chung tiếp tay cho vi phạm bản quyền. Vì vậy, công tác truyền thông, tuyên truyền sẽ được đẩy mạnh. Bộ đã chỉ đạo Cục Báo chí tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến quy định của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân trong các hoạt động khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan. Từ ngày 05/5/2026 đến nay, báo chí tập trung thông tin tuyên truyền về Công điện số 38/CĐ-TTg, nhấn mạnh quyết tâm của Chính phủ trong đấu tranh chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.  Nhiều tin, bài phản ánh thực trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng và trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; đồng thời tuyên truyền các giải pháp xử lý nghiêm vi phạm. Một số bài viết, bình luận đánh giá Công điện thể hiện sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ nhằm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số. Trong 10 ngày đầu thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg, đã có 389 tin, bài tuyên truyền về Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; 448 tin, bài về nội dung đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Bên cạnh đó, Bộ đã chỉ đạo các Sở Văn hóa và Thể thao; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố tham mưu UBND các tỉnh, thành phố thành lập các Tổ công tác liên ngành để trực tiếp kiểm tra và báo cáo kết quả thực hiện ngay trong tháng 5/2026.

Bộ đã tăng cường phối hợp với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian để yêu cầu gỡ bỏ nhanh nội dung vi phạm, ngăn chặn tái đăng tải và nâng cao trách nhiệm của nền tảng trong bảo vệ bản quyền.

Bộ VHTTDL phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan để xử lý các website phim lậu, nền tảng nội dung số vi phạm bản quyền

Quan điểm là xử lý nghiêm, không có vùng cấm. Trong thời gian qua, Bộ VH,TT&DL đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để triển khai việc phòng chống vi phạm bản quyền tác giả trên môi trường số. Đáp ứng yêu cầu trong tình hình  mới, lãnh đạo 2 Bộ đã chỉ đạo 2 Cục: Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã ký kết Chương trình Phối hợp công tác giữa Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao trong việc tăng cường quản lý và thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số giai đoạn năm 2026-2029, tập trung vào 3 nội dung:

Phối hợp trong công tác kiểm tra, xử lý hành vi xâm phạm nghiêm trọng pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số;

Phối hợp trong công tác xây dựng, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tập huấn nghiệp vụ về công tác quản lý và thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số;

Tăng cường hoạt động truyền thông, tổ chức tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức, ý thức, vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác quản lý và thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số.

Bộ VH,TT&DL và Bộ Công an đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan các nước có đặt máy chủ ở nước sở tại nhằm đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số.

Mối quan hệ giữa tình trạng vi phạm bản quyền với sự phát triển của ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam. Giải pháp để vừa bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, vừa thúc đẩy thị trường nội dung số phát triển lành mạnh, bền vững

Bản quyền chính là “huyết mạch” và nền tảng để phát triển ngành công nghiệp sáng tạo. Một hệ sinh thái chuyên nghiệp chỉ thực sự hình thành khi tài sản trí tuệ được bảo vệ nghiêm ngặt.

Từ góc độ quản lý nhà nước, có thể thấy vi phạm bản quyền không chỉ là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đơn thuần, mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và nền kinh tế sáng tạo tại Việt Nam.

Khi tình trạng sao chép, phát tán trái phép nội dung diễn ra tràn lan, người sáng tạo, doanh nghiệp sản xuất nội dung và các nhà đầu tư sẽ bị thất thu nghiêm trọng. Điều này làm suy giảm động lực sáng tạo, hạn chế khả năng tái đầu tư cho các sản phẩm mới và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của ngành công nghiệp nội dung Việt Nam. Một thị trường mà nội dung bị sử dụng miễn phí hoặc bị khai thác trái phép trên diện rộng sẽ rất khó hình thành hệ sinh thái sáng tạo chuyên nghiệp, nơi các tác giả, nghệ sĩ và doanh nghiệp có thể sống bằng tài sản trí tuệ của mình.

Ở chiều ngược lại, nếu quyền tác giả và quyền liên quan được bảo vệ hiệu quả, đó sẽ là nền tảng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư và phát triển thị trường nội dung số lành mạnh. Thực tế cho thấy, tại nhiều quốc gia, công nghiệp văn hóa chỉ thực sự bứt phá khi cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đủ mạnh để bảo đảm lợi ích hợp pháp cho người sáng tạo.

Để phát triển bền vững, Bộ xác định các nhóm giải pháp:

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý: Các quy định liên quan đến trách nhiệm của nền tảng trung gian, cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm, cụ thể hóa các cơ chế bảo vệ dữ liệu chứng cứ điện tử hay xử lý vi phạm xuyên biên giới cần được cụ thể hóa hơn nữa để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả thực thi và phối hợp liên ngành: Một trong những khó khăn lớn hiện nay là vi phạm bản quyền diễn ra trên không gian mạng với tính chất xuyên biên giới, ẩn danh và tái phạm liên tục. Do đó cần: Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý văn hóa, thông tin truyền thông, công an, thanh tra, tòa án, viện kiểm sát, thuế, ngân hàng và các doanh nghiệp công nghệ; thiết lập cơ chế phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới nhằm ngăn chặn nguồn thu quảng cáo của các website vi phạm và đẩy mạnh thanh tra chuyên đề, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Thứ ba, ứng dụng công nghệ trong bảo vệ bản quyền, đặc biệt là công nghệ nhận diện nội dung số, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống giám sát dữ liệu trực tuyến nhằm phát hiện nhanh, xử lý sớm và hạn chế tái phạm. Trong bối cảnh nội dung số tăng trưởng rất nhanh, nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý thủ công thì sẽ không thể theo kịp thực tế.

Thứ tư, xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền: Bộ chỉ đạo đẩy mạnh tuyên truyền thường xuyên về quyền tác giả, quyền liên quan và công nghiệp văn hóa.

Bảo vệ bản quyền không phải là trách nhiệm riêng của cơ quan quản lý nhà nước, mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Để xây dựng một thị trường nội dung số lành mạnh, mỗi chủ thể đều phải có trách nhiệm rõ ràng. Cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường thực thi và tạo môi trường cạnh tranh công bằng. Các doanh nghiệp cung cấp nền tảng, dịch vụ trung gian phải chủ động kiểm soát, gỡ bỏ nội dung vi phạm và không tiếp tay cho các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Người sáng tạo cần nâng cao ý thức đăng ký, quản lý và bảo vệ tài sản trí tuệ của mình. Quan trọng hơn cả là vai trò của người dùng, khi người dân lựa chọn sử dụng các sản phẩm có bản quyền, đó không chỉ là hành động văn minh mà còn là sự tôn trọng công sức lao động của tác giả, nghệ sĩ và nhà sản xuất.

Bảo vệ bản quyền vì thế cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ chung để xây dựng môi trường sáng tạo bền vững. Chỉ khi Nhà nước, doanh nghiệp, người sáng tạo và cộng đồng cùng đồng hành thì mới có thể hình thành một hệ sinh thái nội dung số phát triển lành mạnh, thúc đẩy các ngành Kinh tế sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh văn hóa của Việt Nam trong thời đại số.

Lê Hương