Thách thức về bảo vệ bản quyền trên môi trường số

COV - Công tác triển khai các biện pháp xử lý tình trạng website cung cấp trái phép phim, âm nhạc, trò chơi điện tử, chương trình truyền hình và những thách thức trong công tác bảo vệ bản quyền trên môi trường số của cơ quan quản lý nhà nước.

Trong thời gian qua, Cục Bản quyền tác giả đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số, đặc biệt đối với tình trạng website cung cấp trái phép phim, âm nhạc, trò chơi điện tử và chương trình truyền hình đang diễn biến ngày càng phức tạp.

Trước hết, Cục đã tăng cường công tác rà soát, tiếp nhận phản ánh và phối hợp xử lý các hành vi xâm phạm bản quyền trên internet. Thông qua sự phối hợp với các chủ thể quyền, các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan, doanh nghiệp công nghệ và các cơ quan chức năng liên quan, đã ngăn chặn hơn 50 trang web vi phạm, hàng trăm trang web vi phạm tự động đóng web.

Bên cạnh đó, Cục cũng đẩy mạnh phối hợp liên ngành với lực lượng công an, quản lý thị trường và các nhà cung cấp dịch vụ trung gian để xử lý các hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng, có yếu tố thương mại hoặc thu lợi bất chính quy mô lớn.

Song song với đó, Cục cũng thúc đẩy tuyên truyền, nâng cao nhận thức về quyền tác giả, quyền liên quan trong cộng đồng, nhất là trên môi trường số. Đây được xem là giải pháp lâu dài nhằm xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền, bởi nếu chỉ xử lý kỹ thuật mà không thay đổi nhận thức người dùng thì vi phạm vẫn sẽ tiếp tục tái diễn.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác xử lý triệt để các website vi phạm hiện nay vẫn gặp rất nhiều khó khăn, thách thức.

Một trong những thách thức lớn nhất là tính chất xuyên biên giới của môi trường internet. Nhiều website vi phạm đặt máy chủ ở nước ngoài, đăng ký tên miền quốc tế, sử dụng thông tin ẩn danh hoặc liên tục thay đổi địa chỉ truy cập để né tránh việc xử lý. Có trường hợp website bị chặn hoặc gỡ bỏ thì chỉ sau một thời gian ngắn lại xuất hiện dưới tên miền khác với cùng nội dung và phương thức hoạt động.

Ngoài ra, các đối tượng vi phạm hiện nay ngày càng chuyên nghiệp và ứng dụng công nghệ cao. Một số website sử dụng hệ thống tự động “reup” nội dung từ các nền tảng hợp pháp, thậm chí ứng dụng AI để chỉnh sửa hình ảnh, âm thanh hoặc thay đổi định dạng nhằm qua mặt công cụ nhận diện bản quyền. Không ít trường hợp còn xây dựng mạng lưới phân phối nội dung vi phạm trên nhiều nền tảng cùng lúc như website, ứng dụng di động, mạng xã hội và nền tảng OTT, gây khó khăn cho việc kiểm soát và xử lý đồng bộ.

Đối với lĩnh vực trò chơi điện tử và truyền hình số, thách thức còn nằm ở việc xác định dòng tiền và mô hình khai thác thương mại. Nhiều website không thu phí trực tiếp từ người dùng nhưng lại thu lợi từ quảng cáo, tài trợ hoặc dữ liệu người dùng, khiến việc chứng minh hành vi thu lợi bất chính và xác định mức độ thiệt hại trở nên phức tạp hơn.

Có thể nói, trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh, việc xử lý vi phạm bản quyền hiện nay không còn là cuộc chiến riêng của cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, doanh nghiệp công nghệ, chủ thể quyền và cả người sử dụng nội dung số. Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi vừa hoàn thiện pháp luật, vừa nâng cao năng lực công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế để bảo vệ hiệu quả quyền tác giả, quyền liên quan trong môi trường số.

Cục Bản quyền tác giả ký kết chương trình phối hợp công tác với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) và những kỳ vọng trong công tác xử lý vi phạm bản quyền trên không gian mạng trong thời gian tới.

Việc Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) ký kết chương trình phối hợp công tác có ý nghĩa rất quan trọng trong bối cảnh vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số đang diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp và mang tính xuyên biên giới.

Có thể nói, đây không chỉ là sự phối hợp giữa hai cơ quan quản lý và thực thi pháp luật, mà còn là bước chuyển mạnh trong cách tiếp cận đối với công tác bảo vệ bản quyền trên không gian mạng - từ xử lý hành chính đơn lẻ sang tăng cường phối hợp chuyên sâu về công nghệ, điều tra số và phòng chống tội phạm mạng.

Kỳ vọng lớn nhất từ chương trình phối hợp này là góp phần tháo gỡ những “điểm nghẽn” lâu nay trong công tác phát hiện, xác minh và xử lý các hành vi xâm phạm bản quyền trên internet.

Thứ nhất, sự phối hợp sẽ nâng cao hiệu quả phát hiện và truy vết các đối tượng vi phạm. Trên thực tế, nhiều website vi phạm hiện nay sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, ẩn danh thông tin quản trị, liên tục thay đổi tên miền hoặc sử dụng công nghệ mã hóa để né tránh xử lý. Với thế mạnh về nghiệp vụ an ninh mạng và điều tra công nghệ cao, A05 có thể hỗ trợ xác minh dòng dữ liệu, truy vết chủ thể vận hành, thu thập chứng cứ điện tử và bóc tách các mạng lưới vi phạm có tổ chức mà trước đây việc xử lý gặp rất nhiều khó khăn.

Thứ hai, chương trình phối hợp được kỳ vọng sẽ tăng tính răn đe đối với các hành vi xâm phạm bản quyền có quy mô lớn. Trước đây, không ít vụ việc chủ yếu dừng ở mức yêu cầu gỡ bỏ nội dung hoặc xử phạt hành chính, trong khi các đối tượng vi phạm vẫn tiếp tục tái diễn dưới hình thức khác. Khi có sự tham gia chặt chẽ của lực lượng công an, đặc biệt trong các vụ việc có dấu hiệu tội phạm công nghệ cao hoặc thu lợi bất chính lớn, việc xử lý sẽ quyết liệt và toàn diện hơn, qua đó tạo hiệu ứng cảnh báo mạnh mẽ đối với các đối tượng vi phạm.

Thứ ba, sự phối hợp này cũng mở ra khả năng xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu, cảnh báo sớm và giám sát vi phạm trên môi trường số hiệu quả hơn. Trong bối cảnh AI và công nghệ tự động hóa đang bị lợi dụng để “reup” và phát tán nội dung trái phép với tốc độ rất nhanh, việc kết hợp giữa chuyên môn quản lý bản quyền và năng lực công nghệ, an ninh mạng sẽ giúp nâng cao khả năng phát hiện vi phạm theo thời gian thực, thay vì chỉ xử lý sau khi hậu quả đã xảy ra.

Ngoài ra, một điểm rất quan trọng là sự phối hợp giữa hai cơ quan sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế thực thi quyền tác giả, quyền liên quan trong môi trường số theo hướng chuyên nghiệp và hiện đại hơn. Qua quá trình phối hợp thực tế, nhiều vấn đề mới phát sinh liên quan đến AI, nền tảng xuyên biên giới, dữ liệu số hay chứng cứ điện tử có thể được nhận diện rõ hơn để từ đó kiến nghị hoàn thiện chính sách, pháp luật phù hợp với thực tiễn.

Trong dài hạn, kỳ vọng lớn hơn không chỉ là xử lý một số website vi phạm cụ thể, mà là từng bước hình thành môi trường số lành mạnh, nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền và tạo niềm tin cho các ngành công nghiệp sáng tạo như điện ảnh, âm nhạc, truyền hình, trò chơi điện tử hay nội dung số phát triển bền vững. Bởi bảo vệ bản quyền hôm nay cũng chính là bảo vệ động lực sáng tạo và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế số trong tương lai.