COV - Hàng ngàn tác phẩm văn học và nhiều loại văn bản khác được dịch từ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt mỗi năm. Mặc dù công việc này có vẻ chỉ là việc chuyển đổi ngôn ngữ mà không thay đổi nội dung, nhưng thực tế, mỗi bản dịch đều mang dấu ấn riêng của người dịch. Văn phong và cách diễn đạt của người dịch góp phần tạo nên một sản phẩm mới, độc đáo. Vì vậy, tác phẩm dịch không chỉ đơn thuần là một bản sao mà còn được coi là một sản phẩm trí tuệ, đủ điều kiện để được đăng ký bản quyền tác giả.
1. Sách dịch có phải tác phẩm phái sinh không?
Theo khoản 8 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung năm 2019, sửa đổi bổ sung 2022 quy định: tác phẩm phái sinh là tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc nhiều tác phẩm đã thông qua việc dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phóng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể nhạc và các chuyển thể khác.
Sách dịch là ngôn ngữ dùng để chỉ những cuốn sách được dịch từ ngôn ngữ ngày sang ngôn ngữ khác. Theo đó, Tác phẩm dịch nói chung và sách dịch nói riêng theo quy định của pháp luật Sở hữu trí tuệ là tác phẩm dịch ra ngôn ngữ khác của tác phẩm gốc một cách sát nghĩa, không diễn đạt sai nội dung dựa trên nội dung của tác phẩm gốc, do đó, sách dịch được coi là một loại hình của tác phẩm phái sinh.
Luật sở hữu trí tuệ quy định tác giả được quyền đặt tên cho tác phẩm của mình tuy nhiên, sách dịch là tác phẩm phái sinh được dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác nên tác giả không thể tự thay đổi tên tác phẩm dịch trong trường hợp này nhằm bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm gốc.
2. Điều kiện để sách dịch được bảo hộ quyền tác giả.
Quyền tác giả của sách dịch phát sinh ngay từ khi nó được sáng tạo và thể hiện dưới dạng một hình thức vật chất nhất định. Khi dịch những cuốn sách nước ngoài sang Tiếng Việt không bắt buộc phải đăng ký bảo hộ để hưởng quyền tác giả, tuy nhiên để tránh các hành vi xâm phạm quyền tác giả cũng như bảo vệ được quyền và lợi ích của mình thì các tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả nên đăng ký bản quyền cho tác phẩm của mình. Để đăng ký bản quyền cho sách dịch cần đáp ứng các điều kiện sau:
- Phải được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để dịch.
- Sách dịch phải dựa trên một tác phẩm gốc đã được bảo hộ quyền tác giả và tác phẩm không thuộc vi phạm công cộng.
- Tác phẩm dịch phải do tác giả trực tiếp sáng tạo ra bằng lao động trí tuệ của mình mà không sao chép từ bất kỳ tác phẩm nào khác.
- Một số trường hợp ngoại lệ được quy định tại Điều 25 Luật sở hữu trí tuệ hiện hành thì không cần có sự đồng ý của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm dùng để dịch.
- Không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm gốc theo quy định tại Điều 28 Luật sở hữu trí tuệ hiện hành.
3. Hồ sơ đăng ký quyền tác giả đối với sách dịch.
Căn cứ theo Điều 50 Luật sở hữu trí tuệ hiện hành và Điều 39 Nghị định 17/2023/ND-CP hồ sơ đăng ký bản quyền tác phẩm dịch bao gồm:
- Tờ khai đăng ký quyền tác giả cho tác phẩm phái sinh là sách dịch
- Bản sao CCCD tác giả hoặc đồng tác giả.
- Giấy cam đoan của tác giả về tác phẩm đó.
- 02 bản in tác phẩm dịch và 01 bản điện tử
- Giấy ủy quyền cho VCD đi nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả
- Văn bản đồng ý của của các đồng tác giả nếu tác phẩm có đồng tác giả.
- Văn bản đồng ý của các chủ sở hữu quyền tác giả nếu quyền tác giả, quyền liên quan thuộc sở hữu chung.
- Quyết định giao việc (nếu có).
Thời hạn bảo hộ đối với tác phẩm dịch là suốt đời tác giả và năm mươi năm tiếp theo năm tác giả chết, trường hợp có đồng tác giả thì thời hạn bảo hộ chấm dứt vào năm thứ năm mươi sau năm đồng tác giả cuối cùng chết.
Ngoài ra tùy vào tính chất vụ việc mà có mức phạt cụ thể đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với tác phẩm dịch. Cụ thể, đối với cá nhân sẽ bị phạt vi phạm hành chính từ 15.000.000 - 35.000.000 đồng đối với hành vi xâm phạm quyền sao chép tác phẩm, còn đối với tổ chức thì mức phạt sẽ gấp đôi so với cá nhân.
Thời hạn theo quy định để được cấp Giấy chứng nhận là 15 ngày làm việc kể từ ngày nộp đầy đủ hồ sơ. Tuy nhiên thời gian có kết quả trên thực tế luôn kéo dài hơn. Trường hợp hồ sơ đã đủ điều kiện theo quy định thì Cục bản quyền tác giả sẽ cấp Giấy chứng nhận cho chủ thể đăng ký. Trong trường hợp hồ sơ chưa đủ hoặc có sai xót chuyên viên Cục sẽ gửi thông báo và yêu cầu bổ sung hồ sơ.