COV - Những bất cập, “vùng xám” từ nhận thức của đơn vị khai thác âm nhạc về quyền tác giả, quyền liên quan hiện nay
Qua nhiều vụ việc gần đây, có thể thấy nhận thức của không ít đơn vị khai thác âm nhạc về quyền tác giả và quyền liên quan vẫn còn tồn tại khá nhiều “vùng xám”, thậm chí có nơi hiểu chưa đầy đủ hoặc cố tình đánh đồng các loại quyền với nhau.
Một bất cập phổ biến là tâm lý cho rằng chỉ cần “xin phép nghệ sĩ” hoặc “ghi nguồn” là đã hợp pháp. Trong khi trên thực tế, một sản phẩm âm nhạc thường tồn tại đồng thời nhiều lớp quyền: quyền tác giả đối với phần nhạc và lời; quyền của người biểu diễn; quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình; quyền phát sóng, truyền dẫn trên môi trường số…
Vì vậy, việc được ca sĩ đồng ý biểu diễn không đồng nghĩa đã có quyền khai thác bản ghi để phát hành trên YouTube, TikTok hay nền tảng thương mại khác.
Một “vùng xám” khác là sự nhầm lẫn giữa quyền biểu diễn trực tiếp và quyền khai thác trên nền tảng số. Nhiều đơn vị cho rằng đã tổ chức liveshow hợp pháp thì có thể mặc nhiên ghi hình, đăng tải lại, cắt clip ngắn hoặc thương mại hóa trên nền tảng số. Thực tế, đây thường là các quyền khai thác riêng biệt và cần có thỏa thuận cụ thể.
Trong môi trường số, nhiều doanh nghiệp cũng chưa nhận thức đầy đủ rằng mỗi hành vi như: livestream, reup, cover, reaction, remix, dùng nhạc nền hay tạo nội dung AI từ dữ liệu âm nhạc đều có thể phát sinh nghĩa vụ pháp lý khác nhau liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan.
Đặc biệt, còn tồn tại tư duy “nội dung trên Internet là tài nguyên dùng chung”. Đây là một thói quen hình thành trong thời kỳ mạng xã hội phát triển quá nhanh, khi nhiều người quen với việc tải về, cắt ghép và đăng lại mà không coi đó là hành vi xâm phạm tài sản trí tuệ.
Một vấn đề đáng lưu ý nữa là nhiều đơn vị đầu tư mạnh cho sản xuất, truyền thông, vận hành nền tảng nhưng lại xem nhẹ khâu quản trị pháp lý về bản quyền. Hợp đồng cấp quyền đôi khi thiếu rõ ràng: phạm vi khai thác tới đâu, thời hạn bao lâu, trên nền tảng nào, chia sẻ doanh thu ra sao, quyền AI và dữ liệu số thuộc về ai…
Những điểm không rõ này rất dễ dẫn tới tranh chấp hoặc bị khai thác theo hướng vượt quá phạm vi được cho phép.
Ngoài ra, sự phát triển quá nhanh của công nghệ cũng khiến pháp luật và nhận thức xã hội có độ trễ nhất định. Ví dụ: AI clone giọng hát, concert thực tế ảo, avatar nghệ sĩ, nội dung tạo sinh từ dữ liệu âm nhạc… đều đang đặt ra những câu hỏi mới mà ngay cả nhiều doanh nghiệp trong ngành cũng chưa hiểu đầy đủ ranh giới pháp lý.
Từ góc độ quản lý, điều cần thiết hiện nay không chỉ là tăng chế tài, mà còn phải chuẩn hóa nhận thức thị trường. Nghĩa là giúp các đơn vị hiểu rằng bản quyền không phải “thủ tục phụ”, mà là nền tảng pháp lý cốt lõi của ngành công nghiệp âm nhạc số. Khi thị trường vận hành minh bạch về bản quyền, các bên mới có thể hợp tác bền vững và hạn chế được các tranh chấp ngày càng phức tạp trong kỷ nguyên AI và nền tảng số.
Bảo vệ bản quyền trong âm nhạc: Nâng cao tôn trọng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Ảnh minh họaNhững biện pháp xử lý tình trạng website cung cấp trái phép phim, âm nhạc từ cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan
Thời gian qua, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao, Cục Bản quyền tác giả đã tích cực phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan chức năng và các chủ thể quyền triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả bảo hộ và thực thi quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số. Các giải pháp được triển khai theo hướng đồng bộ, bao gồm hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật; tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về tôn trọng bản quyền; phối hợp rà soát, tiếp nhận thông tin phản ánh, hỗ trợ xử lý các hành vi vi phạm; đồng thời thúc đẩy cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, chủ thể quyền, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet và các nền tảng trung gian.
Đặc biệt vừa qua, triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và chỉ đạo của Lãnh đạo Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Cục Bản quyền tác giả đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng và các chủ thể quyền để rà soát, phát hiện và phối hợp gỡ hàng trăm website cung cấp trái phép phim, các trận bóng đá và các nội dung số có bản quyền. Cục cũng đã cung cấp ý kiến chuyên môn, phối hợp với các cơ quan điều tra trong việc xác minh, xử lý các vụ việc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng. Đồng thời, thực hiện vai trò quản lý nhà nước, thông qua các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật, Cục Bản quyền tác giả đã phát đi thông điệp mạnh mẽ về việc tôn trọng và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trong môi trường số; đồng thời khuyến cáo các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp cần nghiêm túc tuân thủ quy định pháp luật, chủ động rà soát hoạt động khai thác nội dung số, tránh tình trạng sử dụng tác phẩm trái phép, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người sáng tạo.