COV - Những giải pháp của cơ quan quản lý nhà nước nhằm tăng cường bảo vệ bản quyền, tạo điều kiện cho cộng đồng sáng tạo nội dung phát triển chuyên nghiệp và bền vững hơn trên môi trường số
Trong bối cảnh nền tảng số, livestream và các mô hình sáng tạo nội dung phát triển rất nhanh, đặc biệt khi các sự kiện có sức hút toàn cầu như World Cup 2026 đang đến gần, bài toán hiện nay không chỉ là “siết chặt xử lý vi phạm”, mà quan trọng hơn là xây dựng một môi trường pháp lý rõ ràng để cộng đồng sáng tạo nội dung có thể phát triển chuyên nghiệp và bền vững.
Thực tế cho thấy hiện nay nhiều nhà sáng tạo nội dung, đặc biệt là các creator cá nhân, streamer hay đơn vị sản xuất nhỏ, vẫn còn khá lúng túng trong việc xác định đâu là “sử dụng hợp pháp” và đâu là hành vi xâm phạm bản quyền. Ví dụ như việc cắt clip highlight, bình luận trận đấu, reaction video, sử dụng nhạc nền hay phát lại một phần chương trình thể thao trên mạng xã hội. Trong môi trường số, ranh giới giữa sáng tạo nội dung thứ cấp và xâm phạm quyền khai thác thương mại đôi khi rất mong manh.
Vì vậy, theo tôi, giải pháp trong thời gian tới cần đi theo hướng cân bằng giữa bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và hỗ trợ hệ sinh thái sáng tạo số phát triển.
Thứ nhất, cần tăng cường phổ biến pháp luật theo hướng dễ hiểu và sát thực tế hơn cho cộng đồng sáng tạo nội dung. Nhiều nhà sáng tạo nội dung vi phạm không hẳn vì cố ý, mà do thiếu hiểu biết về phạm vi “sử dụng hợp lý”, quyền liên quan, quyền phát sóng hay cơ chế xin phép bản quyền trên nền tảng số. Cơ quan quản lý có thể phối hợp với các nền tảng công nghệ, tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan và đơn vị nắm giữ bản quyền để xây dựng các bộ hướng dẫn cụ thể theo từng tình huống phổ biến.
Thứ hai, cần thúc đẩy cơ chế cấp phép linh hoạt, minh bạch và thuận tiện hơn. Trong kỷ nguyên số, nếu thủ tục xin phép quá phức tạp hoặc chi phí quá cao, nhiều người sẽ có xu hướng “né” bản quyền. Vì vậy, cần phát triển các mô hình cấp phép số hóa, tự động hóa, thậm chí có các gói bản quyền phù hợp cho nhà sáng tạo cá nhân, doanh nghiệp nhỏ hoặc các hình thức khai thác phi thương mại có kiểm soát.
Thứ ba, cần yêu cầu các nền tảng số nâng cao trách nhiệm trong bảo vệ bản quyền. Các nền tảng mạng xã hội, video sharing hay livestream hiện đóng vai trò trung gian rất lớn trong việc phát tán nội dung. Do đó, cần có cơ chế phối hợp hiệu quả hơn giữa cơ quan quản lý, thực thi, chủ sở hữu quyền và nền tảng số để phát hiện nhanh, gỡ bỏ nhanh và hạn chế tái đăng tải nội dung vi phạm, đặc biệt với các nội dung phát sóng thể thao trực tiếp.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ vào quản lý bản quyền sẽ trở thành xu hướng bắt buộc. Các hệ thống nhận diện nội dung số, công nghệ watermark, fingerprinting hay AI phát hiện vi phạm cần được triển khai mạnh hơn để theo kịp tốc độ lan truyền của nội dung trên internet. Nếu vẫn xử lý hoàn toàn thủ công, sẽ rất khó kiểm soát các vi phạm quy mô lớn trong các sự kiện quốc tế như World Cup.
Tuy nhiên, điều quan trọng là cách tiếp cận cần mang tính “hướng dẫn và chuẩn hóa” nhiều hơn là chỉ tập trung xử phạt. Một thị trường sáng tạo nội dung lành mạnh không thể phát triển nếu cộng đồng nhà sáng tạo luôn ở trong trạng thái lo ngại hoặc không hiểu rõ giới hạn pháp lý. Khi luật chơi minh bạch, cơ chế cấp phép thuận lợi và quyền lợi các bên được xác lập rõ ràng, nhà sáng tạo sẽ có động lực đầu tư bài bản hơn thay vì làm nội dung theo kiểu tự phát.
Về dài hạn, mục tiêu không chỉ là chống vi phạm bản quyền cho một vài sự kiện lớn, mà là xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong toàn bộ nền kinh tế số. Khi người sáng tạo nội dung hiểu rằng việc sử dụng hợp pháp cũng chính là cách bảo vệ môi trường sáng tạo của chính mình, thị trường nội dung số mới có thể phát triển bền vững và chuyên nghiệp hơn.
Giải pháp tăng cường bảo vệ bản quyền, thúc đẩy sáng tạo nội dung phát triển chuyên nghiệp và bền vững hơn trên môi trường số. Ảnh minh họa
Những kênh hỗ trợ, hướng dẫn của cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan giúp các bên liên quan hiểu và tuân thủ tốt hơn các quy định về sở hữu trí tuệ
Hiện nay, Cục Bản quyền tác giả đang triển khai khá nhiều kênh hỗ trợ và hướng dẫn nhằm giúp tác giả, doanh nghiệp, nhà sáng tạo nội dung cũng như các tổ chức khai thác tác phẩm hiểu và tuân thủ tốt hơn các quy định về sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong môi trường số.
Trước hết là kênh hướng dẫn trực tiếp thông qua hệ thống tiếp nhận và giải đáp thủ tục hành chính. Các cá nhân, tổ chức có thể tìm hiểu quy định liên quan đến đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan, thủ tục cấp giấy chứng nhận, chuyển nhượng quyền hay xử lý tranh chấp thông qua cổng thông tin điện tử và bộ phận một cửa của Cục. Đây là kênh hỗ trợ quan trọng đối với các tác giả, doanh nghiệp sáng tạo và đơn vị sản xuất nội dung.
Bên cạnh đó, Cục cũng thường xuyên tổ chức các hội nghị, hội thảo, diễn đàn, lớp tập huấn và chương trình tuyên truyền pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau như nghệ sĩ, nhạc sĩ, doanh nghiệp công nghệ, trường đại học, cơ quan báo chí và cộng đồng sáng tạo nội dung số. Những hoạt động này giúp cập nhật các quy định mới của pháp luật, đồng thời giải đáp các tình huống thực tế phát sinh trên môi trường internet, livestream và nền tảng số.
Một kênh hỗ trợ rất quan trọng hiện nay là việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công. Người dân và doanh nghiệp có thể thực hiện nhiều thủ tục trực tuyến liên quan đến đăng ký bản quyền, tra cứu hồ sơ hoặc tiếp nhận thông tin hướng dẫn thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến. Điều này giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí tiếp cận pháp luật.
Ngoài ra, trong bối cảnh vi phạm bản quyền trên không gian mạng ngày càng phức tạp, Cục cũng tăng cường phối hợp với các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan, các nền tảng số, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan thực thi để xây dựng cơ chế cảnh báo, hỗ trợ xử lý vi phạm và nâng cao nhận thức cộng đồng. Đây là hướng đi rất quan trọng vì bảo vệ bản quyền trên môi trường số không thể chỉ dựa vào một cơ quan quản lý nhà nước đơn lẻ.
Đối với cộng đồng sáng tạo nội dung số, nhu cầu hiện nay không chỉ là “biết luật”, mà còn cần các hướng dẫn dễ hiểu, sát thực tế và phù hợp với hoạt động sáng tạo trên nền tảng số. Vì vậy, thời gian tới, việc tăng cường các tài liệu hướng dẫn theo tình huống cụ thể, chẳng hạn như sử dụng nhạc nền, clip thể thao, reaction video, livestream hay nội dung do AI hỗ trợ tạo ra sẽ rất cần thiết để giúp người dùng phân định rõ ranh giới giữa khai thác hợp pháp và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Có thể nói, xu hướng hiện nay là chuyển từ cách tiếp cận thuần túy quản lý, xử phạt sang kết hợp mạnh hơn giữa hướng dẫn, hỗ trợ tuân thủ và nâng cao văn hóa tôn trọng bản quyền trong cộng đồng sáng tạo số.
COV