COV - Cùng với sự phát triển không ngừng của thời đại công nghệ 4.0, xu hướng đọc sách giấy, sách in để tìm kiếm tin tức, học tập và giải trí ngày càng ít dần. Trong vài năm gần đây, sách nói đã nhận được sự quan tâm lớn và trở nên phổ biến, đặc biệt là với thế hệ GenZ. Sách nói không chỉ mang lại sự tiện lợi, giúp người dùng tiếp cận nội dung mọi lúc, mọi nơi, mà còn đáp ứng nhu cầu đa dạng từ học tập, giải trí đến phát triển kỹ năng cá nhân. Một yếu tố không thể thiếu tạo nên giá trị cho tác phẩm sách nói đó chính là âm thanh được sử dụng như một loại nhạc nền, nhạc minh họa... tạo cảm giác thú vị cho người nghe. Vậy bản quyền âm nhạc được sử dụng trong sách nói hiện nay ra sao?
1. Bản quyền âm nhạc trong sách nói là gì
Bản quyền âm nhạc theo quy định của Luật sở hữu trí tuệ bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản đối với các tác phẩm âm nhạc. Quyền nhân thân bao gồm quyền đặt tên, đứng tên và công bố tác phẩm. Quyền tài sản bao gồm quyền sao chép, phân phối, biểu diễn công khai và truyền đạt tác phẩm đến công chúng.
Theo khoản 8 Điều 4 Luật ở hữu trí tuệ hiện hành thì tác phẩm phái sinh là tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc nhiều tác phẩm đã có thông qua việc dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phóng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể nhạc và các chuyển thể khác.
Ngành công nghiệp sách nói (audiobooks) đã phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, trở thành một phần quan trọng của thị trường xuất bản và giải trí. Việc sử dụng âm nhạc trong sách nói không chỉ làm tăng tính hấp dẫn của sản phẩm mà còn giúp tạo không khí và truyền tải cảm xúc.
Theo wikipedia, Sách nói là một hình thức truyền tải thông tin nằm trong một cuốn sách. Giống như với sách in trên giấy hay sách điện tử, thông tin được giữ nguyên và thể hiện một cách chân thực. Người dùng sách nói sẽ nghe một người đọc sách thành tiếng thông qua các phương tiện truyền thông hay các ứng dụng thông minh.
Sách nói là phiên bản ghi âm của sách theo đó, sách nói được coi là tác phẩm phái sinh khi sách nói không chỉ đơn thuần là đọc lại nội dung của một cuốn sách mà còn bao gồm các yếu tố sáng tạo bổ sung như nhạc nền, hiệu ứng âm thanh, hoặc các đoạn bình luận. Đồng thời, việc chuyển thể sách in thành sách nói được coi là một sự thay đổi hình thức thể hiện của tác phẩm, tạo ra một phiên bản mới của tác phẩm gốc.
Do đó, bản quyền âm nhạc trong sách nói được hiểu là quyền bảo vệ các tác phẩm âm nhạc được sử dụng như nhạc minh họa nhạc nền hoặc hiệu ứng âm thanh trong quá trình sản xuất và phát hành sách nói.
Ảnh minh hoạ.2. Bản quyền âm nhạc trong sách nói hiện nay
Phương thức tạo ra sách nói cũng khá đơn giản bởi với nội dung có sẵn, một người với thiết bị ghi âm đơn giản như điện thoại, microphone là đã có thể làm ra sách nói. Chưa kể, với những tiến bộ của công nghệ, ngày nay đã có những phần mềm có thể biến chữ viết trên trang sách thành các giọng nói đã được chỉnh âm. Nghĩa là chỉ cần quét phần mềm này, các trang sách viết sẽ được đọc thành âm thanh mà không mất thời gian ngồi đọc.
Voiz FM và Fonos là hai ứng dụng sách nói phổ biến tại Việt Nam, cả Voiz FM và Fonos đều áp dụng phương pháp sử dụng âm nhạc trong sách nói để tạo ra trải nghiệm nghe phong phú và hấp dẫn hơn cho người dùng. Việc lựa chọn âm nhạc phù hợp, xin cấp phép bản quyền và chỉnh sửa âm thanh cẩn thận đều là những bước quan trọng để đảm bảo sự thành công của dự án sách nói kết hợp âm nhạc
- Dự án Sách Nói của Voiz FM
Tác phẩm: "Những Người Khốn Khổ" của Victor Hugo:
- Mô tả: "Những Người Khốn Khổ" là một tác phẩm kinh điển của văn học Pháp, kể về cuộc đời đầy bi kịch và hy vọng của Jean Valjean, một người đàn ông bị kết án tù vì ăn cắp bánh mì.
- Nhạc Nền và Nhạc Minh Họa được sử dụng trong tác phẩm này như sau:
· Bài hát : "Clair de Lune" của Claude Debussy.
· Mô tả: "Clair de Lune" là một bản piano nhẹ nhàng, sâu lắng, phù hợp với những đoạn mô tả cảm xúc buồn bã và bi thương trong "Những Người Khốn Khổ". Âm nhạc của Debussy thường tạo ra cảm giác lãng mạn, u buồn và mộng mơ, rất phù hợp để làm nhạc nền cho các đoạn truyện mang tính chất trầm lắng và cảm động.
· Phần sử dụng: Bản nhạc này được sử dụng trong các đoạn mô tả nội tâm của Jean Valjean, những khoảnh khắc hồi tưởng về quá khứ và những đoạn bi kịch trong truyện.
· Nhạc Minh Họa: Bài hát cụ thể: "Requiem for a Dream" của Clint Mansell.
· Mô tả: Đây là một bản nhạc kịch tính và đầy cảm xúc, thường được sử dụng trong các cảnh cao trào, hồi hộp. Nhạc phẩm này giúp tăng cường cảm giác căng thẳng và hồi hộp trong các đoạn truyện như cuộc rượt đuổi hay các cuộc chiến đấu.
· Phần sử dụng: Sử dụng trong các đoạn cao trào như cảnh Javert truy đuổi Jean Valjean, hoặc các cuộc xung đột lớn trong truyện.
Tác phẩm: "Cà phê cùng Tony" của Tony Buổi Sáng
- Mô tả: "Cà phê cùng Tony" là một tập hợp các câu chuyện ngắn hài hước và sâu sắc về cuộc sống, công việc và những bài học quý giá được kể qua giọng văn hài hước và gần gũi của Tony Buổi Sáng.
- Nhạc Nền và Nhạc Minh Họa:
· Bài hát cụ thể: "Sunny Day" của Bensound.
· Mô tả: "Sunny Day" là một bản nhạc guitar nhẹ nhàng, vui tươi, mang đến cảm giác thoải mái và hứng khởi. Nhạc phẩm này rất phù hợp với các câu chuyện hài hước và tích cực trong "Cà phê cùng Tony".
· Phần sử dụng: Bản nhạc này được sử dụng trong các đoạn kể chuyện vui vẻ, mang tính chất nhẹ nhàng và đầy cảm hứng.
· Nhạc Minh Họa: Bài hát cụ thể: "Little Idea" của Bensound.
· Mô tả: "Little Idea" là một đoạn nhạc ngắn, vui nhộn, phù hợp để làm nhạc minh họa, tạo điểm nhấn giữa các câu chuyện hoặc phân chia các phần khác nhau trong sách nói.
· Phần sử dụng: Sử dụng để phân chia các câu chuyện ngắn, tạo cảm giác mới mẻ và giữ người nghe luôn hứng thú.
Việc sử dụng âm nhạc trong sách nói mang lại nhiều giá trị, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về bản quyền. Ngoài việc đăng ký bản quyền cho bản ghi âm sách nói thì cần phải đăng ký bản quyền cho cả phần nhạc được sử dụng trong sách nói.
Việc tạo ra sách nói mang lại nhiều ý nghĩa và lợi ích thiết thực cho cả người nghe, tác giả, nhà xuất bản, và xã hội. Sách nói không chỉ giúp tiếp cận thông tin và kiến thức một cách thuận tiện, mà còn góp phần thúc đẩy thói quen đọc sách, phát triển thị trường xuất bản, và tạo ra những tác động tích cực đến xã hội. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, sách nói sẽ tiếp tục là một phần quan trọng của văn hóa đọc và giáo dục hiện đại.