Một làn sóng sáng tạo mới đang thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, kết nối văn hóa, đổi mới sáng tạo và khả năng chống chịu của nền kinh tế trên khắp các khu vực và cộng đồng.
Công nghiệp sáng tạo từ lâu thường được nhìn nhận như những tài sản văn hóa. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy lĩnh vực này còn mang ý nghĩa chiến lược hơn thế: trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, tạo việc làm cho thanh niên và tăng cường hợp tác quốc tế. Trên khắp châu Âu và Trung Á, các ngành công nghiệp sáng tạo đang góp phần đa dạng hóa nền kinh tế, đồng thời củng cố bản sắc văn hóa và tăng cường sự gắn kết xã hội.
Công nghiệp sáng tạo như một hạ tầng của nền kinh tế
Công nghiệp sáng tạo tạo ra việc làm, thúc đẩy du lịch, hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và góp phần tái thiết, hồi sinh các đô thị. Đây cũng là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng việc làm nhanh nhất dành cho thanh niên và phụ nữ. Khi được lồng ghép vào các chiến lược phát triển quốc gia, công nghiệp sáng tạo không còn bị xem là một khoản chi tiêu tùy ý mà trở thành một bộ phận của hạ tầng kinh tế.
Quan điểm này đã được củng cố trong một cuộc đối thoại chính sách gần đây tại Florence, quy tụ các nhà hoạch định chính sách, học giả, nghệ sĩ và các chuyên gia thực hành đến từ khu vực UNECE. Các cuộc thảo luận cho thấy các ngành công nghiệp sáng tạo đã thích ứng với những cú sốc toàn cầu trong thời gian qua bằng cách hình thành các mối quan hệ hợp tác liên ngành, thử nghiệm những mô hình kinh doanh mới và dựa vào các hệ sinh thái địa phương vững mạnh.
Một thông điệp quan trọng được rút ra rất rõ ràng: sáng tạo chỉ có thể phát triển mạnh khi có những hệ thống được thiết kế để hỗ trợ nó, chứ không phải khi từng cá nhân sáng tạo phải đơn độc gánh chịu mọi rủi ro liên tục.
Từ nghiên cứu đến chính sách và sinh kế
Các bằng chứng từ Trung Á, được đúc kết từ các nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Âu – Á thuộc Trường Kinh doanh Henley, Đại học Reading, cho thấy việc gắn kết giữa nghiên cứu và hoạch định chính sách có thể tạo ra những kết quả thiết thực. Các chương trình nâng cao năng lực đã hỗ trợ các doanh nhân sáng tạo phát triển kỹ năng số, tiếp cận các thị trường mới và xây dựng những nguồn thu nhập bền vững. Nghệ sĩ và những người làm nghề sáng tạo không chỉ là những người đóng góp cho đời sống văn hóa, mà còn là các chủ doanh nghiệp nhỏ đang phải thích ứng với cả các nền tảng toàn cầu lẫn những hạn chế tại địa phương.
Những sáng kiến này chứng minh rằng công nghiệp sáng tạo có thể vượt ra ngoài vai trò quảng bá văn hóa để trở thành động lực của chuyển đổi kinh tế. Đồng thời, chúng cũng cho thấy vai trò của lĩnh vực sáng tạo trong ngoại giao kinh tế, nơi hợp tác xuyên biên giới vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa tăng cường mối liên kết văn hóa giữa các quốc gia.
Công nghệ đang định hình lại cơ hội sáng tạo
Các nền tảng số, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ nhập vai đang làm thay đổi cách các sản phẩm sáng tạo được tạo ra, chia sẻ và thương mại hóa. Những công nghệ này mở ra khả năng tiếp cận thị trường với quy mô chưa từng có, nhưng đồng thời cũng tạo ra những bất bình đẳng mới. Các tổ chức lớn có điều kiện thuận lợi hơn để đầu tư vào kỹ năng, dữ liệu và hoạt động quảng bá, trong khi các nhà sáng tạo quy mô nhỏ phải chật vật để có được sự hiện diện và khả năng cạnh tranh.
Nếu thiếu các hệ sinh thái số mang tính bao trùm, sự phát triển của công nghệ có nguy cơ làm gia tăng sự tập trung của thị trường thay vì thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Vì vậy, các lựa chọn chính sách có ý nghĩa quyết định. Đầu tư vào hạ tầng số, đào tạo kỹ năng và xây dựng các khuôn khổ pháp lý công bằng sẽ giúp công nghệ mở rộng cơ hội cho nhiều đối tượng hơn, thay vì làm thu hẹp cơ hội.
Vì sao các hệ sinh thái sáng tạo ở cơ sở lại quan trọng
Sự phát triển bền vững của công nghiệp sáng tạo phụ thuộc vào những nền tảng ở cấp địa phương. Các địa điểm biểu diễn quy mô nhỏ, xưởng sáng tạo cộng đồng, lễ hội và các trung tâm sáng tạo là những điểm khởi đầu để phát hiện tài năng mới và thử nghiệm các ý tưởng khởi nghiệp.
Khi những không gian này biến mất, con đường để bước vào các ngành nghề sáng tạo cũng trở nên ngày càng thu hẹp.
Việc hỗ trợ hạ tầng sáng tạo ở cơ sở không chỉ góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương mà còn bảo tồn sự đa dạng văn hóa. Đồng thời, nó tạo ra môi trường để các doanh nhân trẻ phát triển kỹ năng, thử nghiệm ý tưởng và xây dựng những doanh nghiệp có khả năng phát triển bền vững.
Hướng tới tương lai
Công nghiệp sáng tạo mang đến một mô hình tăng trưởng kết hợp hài hòa giữa văn hóa, công nghệ và tinh thần khởi nghiệp. Trong bối cảnh các nền kinh tế đang tìm kiếm những con đường phát triển có khả năng chống chịu cao và mang tính bao trùm, lĩnh vực này mở ra những cơ hội phát triển dựa nhiều hơn vào sức sáng tạo của con người thay vì phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.
Thách thức đặt ra đối với các nhà hoạch định chính sách là phải chuyển từ việc chỉ tôn vinh sự sáng tạo sang tạo điều kiện để sự sáng tạo phát triển. Khi các hệ sinh thái sáng tạo được hỗ trợ thông qua các chính sách đồng bộ, chiến lược chuyển đổi số mang tính bao trùm và sự hợp tác xuyên biên giới, chúng không chỉ tạo ra các giá trị văn hóa mà còn tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đem lại tăng trưởng bền vững.
An Phước Hạnh