COV - Ngày 17 tháng 7 năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 287/2026/NĐ-CP quy định về tiền bản quyền trong các lĩnh vực: Điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí, xuất bản.
Nghị định số 287/2026/NĐ-CP thay thế cho Nghị định số 18/2014/NĐ-CP ngày 14 tháng 3 năm 2014 của Chính phủ quy định về chế độ nhuận bút trong lĩnh vực báo chí, xuất bản và Nghị định số 21/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 02 năm 2015 của Chính phủ quy định về nhuận bút, thù lao đối với tác phẩm điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu và các loại hình nghệ thuật biểu diễn khác.
Nghị định số 287/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện các nguyên tắc chung về tiền bản quyền mà còn thiết kế cơ chế chi trả phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực sáng tạo, gồm điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí và xuất bản.
Chính sách tiền bản quyền được thiết kế phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực
Thay vì áp dụng một cơ chế thống nhất cho mọi loại hình sáng tạo, Nghị định đã thiết kế các quy định riêng phù hợp với đặc điểm của từng lĩnh vực đặc thù, có tính chất phổ biến hiện nay.
Lĩnh vực điện ảnh
Điện ảnh là lĩnh vực có tính đặc thù với sự tham gia của nhiều chức danh sáng tạo, quy trình sản xuất phức tạp và chi phí đầu tư lớn. Vì vậy, Nghị định quy định rõ việc trả tiền bản quyền sáng tạo tác phẩm điện ảnh theo định mức kinh tế - kỹ thuật và theo khung chi trả đối với các chức danh sáng tạo, căn cứ vào thể loại và chất lượng của phim; phân chia theo các thể loại phim, bao gồm: phim truyện; phim tài liệu, phim khoa học; phim hoạt hình; phim kết hợp nhiều loại hình.
Đồng thời, Nghị định cũng bổ sung các quy định về trường hợp chuyển thể tác phẩm, trường hợp hưởng tiền bản quyền khuyến khích, tác phẩm điện ảnh có chi phí sản xuất cao, việc quay tư liệu các sự kiện lớn của đất nước cũng như việc trả tiền bản quyền trong giai đoạn khai thác, sử dụng tác phẩm điện ảnh. Những quy định này góp phần bảo đảm cơ chế chi trả phù hợp với đặc điểm sáng tạo của lĩnh vực điện ảnh, đồng thời khuyến khích đầu tư đối với các tác phẩm có giá trị nghệ thuật và giá trị xã hội cao.
Lĩnh vực mỹ thuật và nhiếp ảnh
Đối với lĩnh vực mỹ thuật và nhiếp ảnh, Nghị định chú trọng hoàn thiện cơ chế trả tiền bản quyền không chỉ trong hoạt động sáng tạo mà còn trong hoạt động khai thác, sử dụng tác phẩm.
Các quy định được xây dựng phù hợp với nhiều hình thức khai thác khác nhau như trưng bày, triển lãm hoặc trong các hoạt động khác như in ấn trên hàng hóa, sử dụng trên môi trường số… và các hoạt động mang tính chất giao lưu, từ thiện, không nhằm mục đích thương mại. Đồng thời, Nghị định cũng quy định đối với trường hợp tác phẩm phái sinh, bảo đảm việc sử dụng các tác phẩm mỹ thuật, nhiếp ảnh vừa tạo điều kiện khai thác hiệu quả, vừa tôn trọng và bảo vệ quyền của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.
Lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn
Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, Nghị định quy định cách thức xác định tiền bản quyền phù hợp với từng loại hình như sân khấu, tuồng, chèo, cải lương, múa rối, chương trình nghệ thuật tổng hợp, tác phẩm múa và tác phẩm âm nhạc.
Đáng chú ý, bên cạnh các khung, biểu mức chi trả, Nghị định còn quy định phương thức tính tiền bản quyền theo tỷ lệ doanh thu cuộc biểu diễn. Đây là quy định thể hiện sự tiếp cận linh hoạt, phù hợp với đặc thù hoạt động biểu diễn nghệ thuật, góp phần bảo đảm sự hài hòa giữa hiệu quả khai thác thương mại và quyền lợi của tác giả, chủ sở hữu quyền. Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định các trường hợp được hưởng tiền bản quyền khuyến khích, trường hợp chuyển thể tác phẩm, mức chi trả cho các chức danh trợ lý, hỗ trợ… và việc trả tiền bản quyền trong giai đoạn khai thác, sử dụng tác phẩm biểu diễn.
Lĩnh vực báo chí
Đối với báo chí, Nghị định tiếp tục thực hiện nguyên tắc trả tiền bản quyền đối với tác phẩm được sáng tạo theo phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu, đồng thời quy định thẩm quyền quyết định mức tiền bản quyền khuyến khích của cơ quan báo chí.
Việc giao quyền chủ động cho cơ quan báo chí trong việc quyết định mức khuyến khích phù hợp với điều kiện hoạt động thực tế và quy định pháp luật sẽ góp phần nâng cao chất lượng các tác phẩm báo chí, khuyến khích các tác phẩm có giá trị xã hội, đồng thời tạo điều kiện để các cơ quan báo chí chủ động xây dựng cơ chế thu hút và động viên đội ngũ người làm báo.
Lĩnh vực xuất bản
Trong lĩnh vực xuất bản, Nghị định quy định tương đối toàn diện về việc trả tiền bản quyền đối với hoạt động sáng tạo tác phẩm để xuất bản, việc Nhà nước sử dụng tác phẩm của tổ chức, cá nhân để xuất bản, cơ chế tiền bản quyền khuyến khích, phương thức tính tiền bản quyền đối với xuất bản phẩm in và xuất bản phẩm điện tử, cũng như một số quyền lợi đặc thù của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.
Những quy định này góp phần tạo lập môi trường pháp lý phù hợp với xu hướng phát triển của ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số, đồng thời khuyến khích các hoạt động sáng tạo, xuất bản và phổ biến tri thức đến đông đảo bạn đọc.
Tạo động lực mới cho phát triển công nghiệp văn hóa
Nghị định số 287/2026/NĐ-CP được ban hành không chỉ nhằm hoàn thiện các quy định về tiền bản quyền mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là tạo lập cơ chế khuyến khích sáng tạo, nâng cao hiệu quả khai thác tài sản trí tuệ. Khi quyền tác giả do Nhà nước đại diện được nhìn nhận như một tài sản có thể tạo ra giá trị kinh tế dài hạn, thì động lực sáng tạo cũng sẽ thay đổi.
Có thể khẳng định, Nghị định số 287/2026/NĐ-CP là bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, tạo nền tảng để phát huy giá trị của các sản phẩm sáng tạo, thúc đẩy thị trường bản quyền phát triển minh bạch, lành mạnh. Đây chính là động lực để công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển theo hướng bền vững và chuyên nghiệp hơn trong thời gian tới./.