COV - Những tài liệu chuyên môn, sách giáo khoa, và giáo trình được biên soạn dựa trên sự nghiên cứu và chắt lọc thông tin một cách kỹ lưỡng từ các tác giả, nhằm cung cấp cho người đọc những thông tin giá trị và chọn lọc. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa hiểu rõ những tác phẩm này có bản quyền hay không và pháp luật quy định như thế nào.
1. Tác phẩm biên soạn có phải tác phẩm phái sinh không?
Biên soạn là việc chọn lọc và thu thập tài liệu theo một chủ đề cụ thể, sau đó tổng hợp các thông tin này để viết thành sách hoặc bài viết. Tác giả biên soạn sẽ bắt đầu bằng việc thu thập các tài liệu và thông tin liên quan đến chủ đề mà họ muốn phát triển. Sau khi có đủ dữ liệu, họ sẽ tiến hành chọn lọc những tài liệu phù hợp nhất, nhằm tạo ra một sản phẩm viết có hệ thống và rõ ràng. Trong quá trình này, việc trích dẫn các nguồn thông tin đã tham khảo là rất quan trọng, đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy cho tác phẩm. Những sản phẩm biên soạn có thể bao gồm giáo trình, bài giảng, từ điển, sách chuyên khảo, và nhiều hình thức khác.
Luật Sở hữu trí tuệ quy định về khái niệm tác phẩm biên soạn là tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc toàn bộ các tác phẩm đã có theo chủ đề nhất định và có thể có bình luận, đánh giá.
Đối chiếu theo quy định tại điểm a khoản 1 Luật sở hữu trí tuệ hiện hành: tác phẩm phái sinh là tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc nhiều tác phẩm đã có thông qua việc dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phóng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể nhạc và các chuyển thể khác.
Do đó, tác phẩm biên soạn là một trong những hình thức của tác phẩm phái sinh.
2. Điều kiện bảo hộ đối với tác phẩm biên soạn
Thứ nhất là tác phẩm biên soạn không được gây phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc. Tác phẩm biên soạn là một trong những hình thức của tác phẩm phái sinh, do đó theo quy định tại khoản 2 Điều 14 Luật sở hữu trí tuệ hiện hành thì: Tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ theo quy định tại khoản 1 Điều này nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh.
Thứ hai khi sáng tạo tác phẩm biên soạn phải xin phép tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Trừ các trường hợp ngoại lệ không phải xin phép tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả theo quy định tại Điều 25 Luật sở hữu trí tuệ thì khi làm tác phẩm biên soạn mà không được sự đồng ý của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả thì hành vi này được coi là hành vi xâm phạm đến quyền tác giả.
Thứ ba tác phẩm biên soạn phải mang dấu ấn riêng của tác giả. Tác phẩm phái sinh là những tác phẩm được sáng tạo dựa trên tác phẩm gốc, nhưng có sự đổi mới trong lối hành văn, cách truyền đạt và nội dung. Để được bảo hộ độc lập, tác phẩm phái sinh cần phải có tính sáng tạo riêng biệt, phản ánh phong cách và quan điểm của tác giả. Tuy nhiên, điều quan trọng là tác phẩm này phải đảm bảo không xâm phạm đến quyền lợi của tác giả của tác phẩm gốc.
3. Hồ sơ đăng ký bản quyền tác phẩm biên soạn
Khi tác phẩm biên soạn đã đáp các điều kiện nêu trên, tác phẩm biên soạn sẽ được xem là tác phẩm phái sinh và quyền tác giả sẽ được xác lập. Quyền tác giả đối với tác phẩm biên soạn bắt đầu phát sinh từ thời điểm tác phẩm được tạo ra và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định. Tương tự như tác phẩm gốc, quyền tác giả đối với tác phẩm biên soạn là quyền tự động, tức là nó phát sinh ngay khi tác giả hoàn thành tác phẩm mà không cần phải đăng ký. Tuy nhiên, việc đăng ký vẫn được khuyến khích để thuận lợi hơn trong việc bảo vệ quyền lợi.
- Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 39 Nghị định 17/2023/ND-CP thì hồ sơ đăng ký bao gồm:
- Tờ khai đăng ký quyền tác giả theo mẫu số 01 hoặc mẫu số 07 Thông tư 08/2023/TT-BVHTTDL.
- 02 bản sao tác phẩm tác phẩm biên soạn (bao gồm cả bản điện tử)
- CCCD của tác giả
- Văn bản ủy quyền đi nộp hồ sơ
- Văn bản đồng ý của các đồng tác giả nếu tác phẩm có đồng tác giả.
- Văn bản đồng ý của các đồng chủ sở hữu nếu tác phẩm có đồng chủ sở hữu quyền tác giả.
- Tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm biên soạn có thể thực hiện việc đăng ký quyền tác giả theo các hình thức sau:
- Nộp hồ sơ trực tiếp: Tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả có thể tự mình nộp 01 bộ hồ sơ đăng ký tại Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Bản quyền tác giả, hoặc Văn phòng đại diện của Cục tại thành phố Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh.
- Ủy quyền: Tác giả có thể ủy quyền cho cá nhân hoặc tổ chức khác nộp hồ sơ thay. Điều này áp dụng cho cả tác giả trong nước và tác giả nước ngoài.
- Gửi qua đường bưu điện: Hồ sơ cũng có thể được gửi qua đường bưu điện đến các cơ quan trên.
- Đối với tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả là người nước ngoài, họ có thể nộp hồ sơ trực tiếp hoặc ủy quyền cho tổ chức tư vấn, cung cấp dịch vụ về quyền tác giả để thực hiện việc đăng ký.