COV - Từ vụ việc các nền tảng phát sóng lậu như “Xôi Lạc TV” có thể thu hút hàng triệu lượt xem, cho thấy vi phạm bản quyền đang diễn ra công khai, kéo dài. Nguyên nhân khiến các hành vi này chưa được xử lý triệt để trong thời gian qua?
Theo đánh giá của Cục Bản quyền tác giả, việc các nền tảng phát sóng lậu như Xôi Lạc TV thu hút hàng triệu lượt xem cho thấy tình trạng xâm phạm bản quyền trên môi trường số đang diễn ra ngày càng tinh vi, có tổ chức và xuyên biên giới. Có nhiều nguyên nhân khiến các hành vi này chưa được xử lý triệt để trong thời gian qua.
Trước hết, các đối tượng vi phạm khai thác quảng cáo, cá cược trực tuyến, tài trợ ẩn danh hoặc dẫn dụ người dùng sang các nền tảng khác để thu lợi bất chính. Lợi nhuận từ phát sóng lậu là rất lớn, trong khi đó, chi phí để tạo lập website, thay đổi tên miền hoặc chuyển máy chủ ra nước ngoài lại tương đối thấp, khiến việc “xóa điểm này, mọc điểm khác” diễn ra liên tục.
Thứ hai, công nghệ số phát triển nhanh hơn khả năng kiểm soát của cơ quan quản lý. Nhiều website vi phạm sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, ẩn danh chủ thể vận hành, liên tục thay đổi địa chỉ truy cập, sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hoặc livestream để phát tán nội dung lậu. Điều này gây khó khăn cho công tác xác minh, thu thập chứng cứ và xử lý vi phạm.
Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan trước đây chưa thực sự đồng bộ. Việc xử lý vi phạm bản quyền số đòi hỏi sự tham gia của nhiều cơ quan như quản lý quyền tác giả, quyền liên quan, phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, công an và các nhà cung cấp dịch vụ trung gian. Tuy nhiên, ở một số thời điểm, quy trình phối hợp còn thiếu tính liên thông, dẫn đến việc xử lý chưa đủ nhanh và đủ mạnh.
Một nguyên nhân quan trọng khác là ý thức tôn trọng quyền tác giả, quyền liên quan của một bộ phận người dùng vẫn còn hạn chế. Nhiều người vẫn có tâm lý “xem miễn phí”, vô tình tiếp tay cho các nền tảng vi phạm tồn tại và phát triển. Khi lượng truy cập lớn, các đối tượng càng có điều kiện mở rộng hoạt động và thu lợi từ nội dung bất hợp pháp.
Ngoài ra, chế tài xử phạt trong một số trường hợp chưa đủ sức răn đe so với lợi ích kinh tế mà hành vi vi phạm mang lại. Việc xử lý hình sự các hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường mạng cũng còn gặp nhiều khó khăn về chứng minh thiệt hại, xác định chủ thể và yếu tố thương mại.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, đặc biệt là sự phối hợp giữa Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) cùng các cơ quan chức năng, công tác đấu tranh với vi phạm bản quyền số đang được tăng cường mạnh mẽ. Mục tiêu không chỉ là chặn, gỡ các nền tảng vi phạm mà còn hướng tới xử lý tận gốc các đường dây tổ chức, nguồn thu và hành vi tiếp tay cho phát sóng lậu trên môi trường mạng.
Nguyên nhân khiến các hành vi này chưa được xử lý triệt để trong thời gian qua. Hình ảnh minh họaTrong khuôn khổ triển khai Công điện 38, giải pháp pháp lý và công nghệ để chặn từ gốc các nền tảng vi phạm này.
Trong quá trình triển khai Công điện 38, Cục Bản quyền tác giả xác định cần kết hợp đồng bộ cả giải pháp pháp lý, công nghệ và phối hợp liên ngành để xử lý tận gốc các nền tảng vi phạm bản quyền xuyên biên giới.
Về mặt pháp lý, một trong những trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm trên môi trường số theo hướng nhanh hơn, linh hoạt hơn và có tính răn đe cao hơn. Cục sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát các quy định pháp luật để tăng trách nhiệm của các nền tảng trung gian, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ internet, quảng cáo và thanh toán điện tử đối với nội dung vi phạm bản quyền. Quan điểm là không chỉ xử lý đối tượng trực tiếp phát tán nội dung lậu mà còn kiểm soát các nguồn hỗ trợ giúp các website vi phạm tồn tại và thu lợi.
Song song với đó, Cục sẽ thúc đẩy cơ chế “gỡ bỏ nhanh - chặn nhanh” đối với các website tái phạm nhiều lần. Khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng hoặc chủ thể quyền, các nhà mạng và nền tảng liên quan cần phối hợp ngăn chặn truy cập, vô hiệu hóa tên miền, quảng cáo hoặc dòng tiền liên quan đến nội dung vi phạm trong thời gian sớm nhất.
Đối với các website đặt máy chủ ở nước ngoài, giải pháp sẽ không chỉ dừng ở xử lý hành chính trong nước mà còn tăng cường hợp tác quốc tế, phối hợp với các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan, nền tảng xuyên biên giới và cơ quan thực thi của các quốc gia khác để xác minh, chia sẻ dữ liệu và xử lý chủ thể vi phạm. Đây là hướng đi rất quan trọng vì vi phạm bản quyền số hiện nay mang tính xuyên quốc gia rất rõ nét.
Về công nghệ, Cục Bản quyền tác giả sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan nhằm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giám sát và phát hiện vi phạm, bao gồm các hệ thống quét dữ liệu tự động, nhận diện nội dung số, truy vết nguồn phát tán và theo dõi các website tái vi phạm. Cục cũng khuyến khích các đơn vị sở hữu bản quyền áp dụng công nghệ watermark, fingerprinting, AI nhận diện nội dung và các giải pháp quản trị quyền số để hỗ trợ phát hiện sớm và cung cấp chứng cứ nhanh cho cơ quan chức năng.
Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan với lực lượng công an, nhà mạng, nền tảng số và các chủ thể quyền. Khi hình thành được hệ sinh thái phối hợp đồng bộ, việc xử lý sẽ chuyển từ bị động sang chủ động, từ xử lý từng vụ việc riêng lẻ sang ngăn chặn theo chuỗi và triệt phá các mạng lưới vi phạm có tổ chức.
Mục tiêu của các giải pháp này không chỉ là chặn một vài website cụ thể, mà là từng bước làm giảm nguồn thu, giảm khả năng tiếp cận người dùng và nâng cao chi phí hoạt động của các nền tảng vi phạm, qua đó tạo lập môi trường nội dung số lành mạnh, tôn trọng quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam.
COV