Bảo vệ bản quyền tác giả - động lực của nền kinh tế sáng tạo

COV - Vi phạm bản quyền và những hậu quả đối với hoạt động sáng tạo cũng như kinh tế của đất nước

Hiện nay, vấn đề xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đã trở thành thách thức toàn cầu trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Internet tốc độ cao, nền tảng xuyên biên giới, công nghệ lưu trữ đám mây, công nghệ tạo sinh bằng AI và các mô hình phân phối nội dung số, việc tiếp cận, sao chép, chỉnh sửa và phát tán tác phẩm trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Điều này tạo ra cơ hội rất lớn cho phổ biến tri thức và phát triển công nghiệp văn hóa, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ xâm phạm quyền tác giả với quy mô và mức độ lớn.

Trước đây, vi phạm chủ yếu là sao chép đĩa lậu, in sách lậu hoặc sử dụng tác phẩm không xin phép trong phạm vi nhỏ. Nhưng hiện nay, hành vi xâm phạm đã chuyển sang môi trường số với quy mô và tính chất phức tạp, cụ thể: đăng tải trái phép nhạc, phim, chương trình truyền hình lên mạng xã hội; cắt ghép, phát tán nội dung không được cấp phép; livestream biểu diễn không xin phép; khai thác bản ghi âm, ghi hình để kiếm doanh thu quảng cáo mà không chia sẻ quyền lợi cho chủ sở hữu quyền.

Đáng lo ngại là nhiều hành vi vi phạm không còn mang tính tự phát mà đã biến tướng thành mô hình kinh doanh có tổ chức bất hợp pháp. Có những đơn vị, cá nhân khai thác nội dung vi phạm bản quyền trong thời gian dài, thu hút hàng triệu lượt xem và thu lợi rất lớn từ quảng cáo, tài trợ hoặc nền tảng số. Điều này khiến thị trường bị méo mó nghiêm trọng.

Hậu quả đầu tiên và trực tiếp nhất là làm suy giảm động lực sáng tạo. Khi nghệ sĩ, nhạc sĩ, nhà sản xuất bỏ ra rất nhiều thời gian, chi phí và chất xám để tạo ra tác phẩm nhưng thành quả lại bị sử dụng trái phép, họ sẽ cảm thấy quyền lợi không được bảo vệ. Nếu tình trạng này kéo dài, người sáng tạo sẽ ngại đầu tư lớn cho sản phẩm chất lượng cao vì rủi ro thất thoát doanh thu.

Thứ hai, vi phạm bản quyền gây thiệt hại kinh tế rất đáng kể. Công nghiệp văn hoá hiện nay không chỉ là hoạt động văn hóa, nghệ thuật đơn thuần mà đã trở thành một ngành kinh tế quan trọng. Một bộ phim, album âm nhạc hay chương trình biểu diễn có thể tạo ra chuỗi giá trị lớn: sản xuất, phát hành, quảng cáo, du lịch, thương mại, nền tảng số… Khi bản quyền bị xâm phạm, nguồn thu hợp pháp của doanh nghiệp và người lao động trong ngành bị thất thoát, kéo theo thất thu thuế cho Nhà nước.

Ngoài ra, tình trạng vi phạm kéo dài còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và uy tín quốc gia. Các doanh nghiệp quốc tế thường rất quan tâm đến mức độ bảo hộ sở hữu trí tuệ trước khi đầu tư vào thị trường nội dung số, giải trí hay công nghệ. Nếu việc thực thi pháp luật không đủ mạnh, Việt Nam sẽ khó thu hút các dự án lớn trong lĩnh vực công nghiệp sáng tạo và kinh tế số.

Một hệ quả khác là tạo ra tâm lý “xài miễn phí” trong xã hội. Khi công chúng quen với việc tiếp cận nội dung không trả phí hoặc không quan tâm đến bản quyền, thì việc xây dựng một thị trường nội dung chuyên nghiệp, nơi người sáng tạo sống được bằng tác phẩm của mình, sẽ rất khó khăn.

Chính vì vậy, việc cơ quan chức năng gần đây tăng cường kiểm tra, thanh tra, xử lý nghiêm các vụ việc liên quan đến bản quyền không chỉ là xử lý sai phạm đơn lẻ, mà còn là bước đi cần thiết để lập lại trật tự thị trường. Về lâu dài, bảo vệ bản quyền không chỉ bảo vệ nghệ sĩ hay doanh nghiệp, mà còn bảo vệ nền tảng của nền kinh tế sáng tạo, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và quyết tâm chính trị giải quyết tình trạng vi phạm bản quyền

Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, có thể xem là một thông điệp rất mạnh mẽ về quyết tâm chính trị của Chính phủ trong việc lập lại trật tự trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ nói chung và bản quyền nói riêng tại Việt Nam.

Điều đáng chú ý là lần này tinh thần chỉ đạo không dừng ở một chiến dịch ngắn hạn mà nhấn mạnh yêu cầu thực hiện quyết liệt, thường xuyên và đồng bộ giữa nhiều cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng thực thi và chính quyền địa phương. Điều đó cho thấy Chính phủ đã xác định vấn đề vi phạm bản quyền không còn là câu chuyện riêng của một cấp, một ngành cụ thể, mà là vấn đề liên quan trực tiếp đến môi trường đầu tư, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và uy tín quốc gia.

Trong nhiều năm, Việt Nam đã xây dựng hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ về quyền sở hữu trí tuệ, nhưng điểm yếu lớn nhất nằm ở khâu thực thi. Không ít trường hợp vi phạm kéo dài, xử lý chưa đủ sức răn đe, thậm chí có tâm lý xem vi phạm bản quyền là “chuyện bình thường”. Chính vì vậy, công điện lần này mang ý nghĩa rất quan trọng ở chỗ chuyển thông điệp từ “khuyến khích tuân thủ” sang “kiên quyết xử lý”.

Đặc biệt, việc nhấn mạnh trách nhiệm của từng bộ, ngành và địa phương cho thấy cách tiếp cận đang thay đổi theo hướng liên ngành và thực chất hơn. Bởi vi phạm bản quyền hiện nay diễn ra chủ yếu trên môi trường số, liên quan đến nhiều lĩnh vực như công nghệ, viễn thông, thương mại điện tử, quảng cáo trực tuyến, biểu diễn nghệ thuật… nên nếu chỉ một cơ quan xử lý thì rất khó hiệu quả.

Có ba ý nghĩa lớn từ chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ:

Thứ nhất, đây là bước khẳng định rằng Việt Nam muốn xây dựng một thị trường nội dung và công nghiệp sáng tạo phát triển lành mạnh, nơi quyền lợi của người sáng tạo được bảo vệ thực chất.

Thứ hai, nó tạo ra tín hiệu cảnh báo rất rõ đối với các tổ chức, cá nhân đang khai thác nội dung vi phạm bản quyền để kiếm lợi. Trong bối cảnh cơ quan chức năng đã bắt đầu xem xét xử lý nghiêm, kể cả trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi nghiêm trọng, thì rủi ro pháp lý hiện nay đã khác rất nhiều so với trước.

Thứ ba, đây cũng là bước đi quan trọng để Việt Nam hội nhập sâu hơn với các chuẩn mực quốc tế về bảo hộ sở hữu trí tuệ. Trong nền kinh tế số, quốc gia nào bảo vệ tốt tài sản trí tuệ thì quốc gia đó sẽ có lợi thế lớn trong thu hút đầu tư, phát triển công nghệ và công nghiệp văn hóa.

Tất nhiên, để công điện đi vào thực tế hiệu quả, cần thêm nhiều giải pháp đồng bộ như nâng cao năng lực thực thi, hoàn thiện cơ chế phối hợp với các nền tảng số, tăng chế tài đủ sức răn đe và đặc biệt là thay đổi nhận thức xã hội về việc tôn trọng bản quyền. Nhưng rõ ràng, động thái lần này cho thấy quyết tâm chính trị đang ở mức rất cao và có khả năng mở ra giai đoạn siết chặt thực thi mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.Bottom of Form